Chuẩn bị nhân lực cho đường sắc tốc độ cao Bắc - Nam

Trước yêu cầu nguồn nhân lực cấp thiết này, đòi hỏi các trường đại học không chỉ đáp ứng về số lượng, mà quan trọng hơn là chất lượng đào tạo, đủ năng lực theo kịp những chuẩn mực mới của ngành đường sắt hiện đại.

Trường Đại học Giao thông vận tải TP. Hồ Chí Minh là đơn vị đào tạo đầu tiên triển khai phòng mô phỏng điều khiển và khai thác đường sắt tốc độ cao. Ngay từ năm nhất, sinh viên ngành xây dựng đường sắt tốc độ cao đã được tiếp cận hệ thống này. Dựa trên mô hình tuyến đường sắt Bắc - Nam trong tương lai, phòng mô phỏng tái hiện các kịch bản điều khiển, tổ chức vận hành và xử lý tình huống trong môi trường tiệm cận thực tế.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thùy, Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học Giao thông vận tải TP. Hồ Chí Minh: “Cái phòng này giải quyết được một vấn đề then chốt trong đào tạo, đặc biệt là trong khai thác và vận hành đường sắt. Đó chính là chuẩn thực hành của người học. Nếu chúng ta không có phòng mô phỏng thì người học bắt buộc phải thực hành ở hiện trường. Mà chúng ta cũng biết là hiện nay thì đường sắt tốc độ cao chúng ta chưa có đường sắt đô thị, việc ra hiện trường là rất khó và ở hiện trường thì cũng không có nhiều kịch bản vận hành để cho sinh viên được tiếp cận.”

Anh Đào Anh Chiến, Trường Đại học Giao thông vận tải TP. Hồ Chí Minh: “Vừa được học thực tế từ những máy móc thiết bị mô phỏng như thế này và kết hợp với các lý thuyết được thầy cô có chuyên môn ở trường giảng dạy. Sau đó em tin là các bạn chuyên ngành đường sắt tốc độ cao sẽ biến những cái điều kiện này thành cơ hội để nâng cao kiến thức của bản thân.”

Xây dựng các phòng mô phỏng được xem là giải pháp nhanh và hiệu quả để các cơ sở đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho ngành đường sắt. Thực tế hiện nay, chỉ khoảng 20% lực lượng lao động đường sắt có trình độ kỹ sư trở lên, trong khi việc làm chủ công nghệ, nhất là với các hệ thống đường sắt hiện đại, đòi hỏi công tác đào tạo phải chủ động và bài bản ngay trong nước.

Ông Trần Thiện Cảnh, Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam: “Thực tế hiện nay thì các công ty đường sắt đô thị của chúng ta là vận hành các hệ thống đều phải cử học viên qua các lớp mà đang tài trợ các dự án. Chỉ có một số ít giảng viên thì phải đi học ở nước ngoài chẳng hạn. Còn đối với các kỹ sư và công nhân vận hành thực tế thì chỉ cần đào tạo mô hình trong nước đi thế này là có thể là đáp ứng được yêu cầu về lao động, phục vụ được.”

Dự kiến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam khởi công vào tháng 12.2026, đi qua 20 tỉnh, thành. Theo tính toán ban đầu, dự án cần hơn 36.000 nhân lực, trong đó nhóm vận hành, khai thác chiếm gần 40%. 

Đào tạo nhân lực phải đi trước hạ tầng. Khi con người được chuẩn bị bài bản, có chiến lược, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam không chỉ là công trình giao thông, mà còn là thước đo năng lực tự chủ của Việt Nam trong các dự án hạ tầng chiến lược.